Drs. L.N.H. Bakker
Nieuwlandersingel 58
1814 CK Alkmaar
T. 072-5710144 (overdag) / 072-5153114 ('s avonds)
e-mail: bakkerhansen@kpnplanet.nl
internet: home.kpnplanet.nl/~bakkerhansen@kpnplanet.nl/

Specialisme: cultuurwetenschappen / cultuurhistorie
Honorarium: €120,- + reiskosten
Benodigde apparatuur: projectiescherm voor beamer

Hoogmoed komt voor de val en eerlijkheid duurt het langst. Voorbeelden van goed en slecht gedrag zijn in de loop der eeuwen door kunstenaars in vele varianten in beeld gebracht.

Terug naar boven

De bijbel vormde de belangrijkste inspiratiebron voor de in Leiden geboren Rembrandt van Rijn (1606-1669). Hij had een persoonlijke voorkeur voor historiestukken, die door de kunstkenners van zijn tijd hoger werden aangeslagen dan de stillevens, landschappen en portretten die vooral om den brode werden gemaakt. Inspiratie voor die historiestukken vond hij buiten de verhalen uit de klassieke oudheid vooral in het Oude Testament.

Terug naar boven

In de jaren vóór de Tweede Wereldoorlog zijn het vooral de realistische beeldende kunstenaars die in ons land de toon aangeven. Zo geven de werken van Charley Toorop en Herman Kruyder de tragiek van het rauwe en lelijke weer. De belangrijkste stroming in de schilderkunst van de jaren dertig is die van het het vaak onheilspellende magisch realisme.

In deze veelzijdige lezing behandelen we de voornaamste beeldende kunstenaars en architecten uit het interbellum en de jaren kort na de Tweede Wereldoorlog.

Terug naar boven

Kunstwerken leiden nog wel eens tot felle controversen, ook in vroeger tijden. Verhalen van verschillende affaires rond controversiële kunstwerken.

Terug naar boven

Einde 18de eeuw wordt ons land ingelijfd bij Frankrijk. In de daaropvolgende decennia ontstaan de eerste musea van ons land, zoals het Haarlemse Teylers Museum.

Onder invloed van de Verlichting worden ook kunst- en wetenschapsacademies gesticht zoals Felix Meritis in Amsterdam en in Edam wordt de Maatschappij van ’t Nut opgericht. De Grand Tour naar Italië gaat tot de opvoeding van de welgestelden behoren en de meegebrachte souvenirs beïnvloeden de kunsten in ons land. De patriotten Betje Wolff en Aagje Deken publiceren Sara Burgerhart.

Koning Lodewijk Napoleon bevordert de ontwikkeling van de kunsten. Regenten bouwen fraaie buitenhuizen langs de Vecht en in de duinstreken. De strenge Franse tuin wordt een Engels landschapspark. Na de val van Napoleon wordt ons land een koninkrijk samen met België.

In deze lezing over het culturele leven rond 1800 passeren diverse uitingen van beeldende kunst alsook van de bouwkunst de revue.
periode: 1775-1815

Terug naar boven

Eind 17de eeuw wordt de invloed van Frankrijk op het culturele leven in ons land steeds groter. Dit uit zich in de klassieke Lodewijk XIV-stijl van de Hugenoot Daniël Marot en daarna in de galante Rococo. In zijn humoristische pastels neemt Cornelis Troost de levenswijze van de regenten op de hak. De schrijver Justus van Effen introduceert de spectator in ons land. Vooral in Amsterdam en ’s-Gravenhage verrijzen fraaie huizen voorzien van rijk beschilderde behangsels en gedecoreerd met stucwerk. Geschilderde en getekende stads- en dorpsgezichten worden verzameld in een zogenaamde “atlas”. Onder invloed van opgravingen zoals die van Pompeji ontstaat na de Rococo de Lodewijk XVI-stijl.

In de lezing komende de diverse kunstuitingen van deze boeiende eeuw van de Verlichting aan de orde.
Periode: 1700-775

Terug naar boven

Het thema van het sterven en de dood heeft tot uiterst aangrijpende kunstwerken geleid, de schilderijen tonen vaak een zeer persoonlijke verwerking van het verdriet. Van heroïsche weergave, gekwelde kunstenaars tot gewelddadige dood op het slagveld.

Het thema wekt soms gevoelens op van medelijden of afschuw, maar laat ons zelden onberoerd.
Periode: Van 1800 tot heden

Terug naar boven

De kunst van de Nederlandse 17de eeuw is van een ongekende rijkdom en kwaliteit. Na de beeldenstorm is de kerk als grote opdrachtgever weggevallen. De kunstenaars gaan nu werken voor de markt en de vraag wordt zo groot dat de productie van voornamelijk schilderijen naar een ongekende hoogte stijgt. Voor hun inspiratie richten de schilders zich niet meer zozeer op religieuze onderwerpen, maar vooral op de dagelijkse realiteit.

Als gevolg van het systeem van vraag en aanbod gaan de kunstenaars zich specialiseren. Een schilder als Frans Hals richt zich op het portret, Jacob van Ruisdael op het landschap. Maar natuurlijk zijn er ook kunstenaars als Rembrandt die niet zijn in te delen bij een bepaald genre.

Het hoofdaccent in de lezing ligt op de grote variëteit van de Hollandse schilderkunst, maar ook de beeldhouwkunst van meesters als Hendrick de Keyser wordt niet vergeten.
Periode: 17e eeuw

Terug naar boven

Afbeeldingen van heiligen hebben vaak een boeiend verhaal. Voor vele kunstwerken is de Legenda Aurea uit de 13e eeuw, een verzameling heligenverhalen, van belang voor een goed begrip.

Aan de hand van kunstwerken wordt de boeiende achtergrond van heiligenafbeeldingen belicht in deze lezing.
Periode: de Middeleeuwen

Terug naar boven

In de eerste helft van de 19de eeuw stroomt ook in ons land het hart over van nationale gevoelens. Kunstenaars en publiek smullen van taferelen uit ons roemruchte vaderlandse verleden, maar ook van afbeeldingen van ruïnes en zeerampen. Bilderdijk en Potgieter geven de literaire toon aan. De afscheiding van de Belgen brengt de gemoederen in beweging, vooral de heroïsche daad van Jan van Speyck. Her en der verrijzen standbeelden van beroemde vaderlanders. Koning Willem II legt zijn wereldberoemde kunstcollectie aan, die uiteindelijk in zijn geheel wordt geveild. Gelukkig bleef de collectie van de bankier Van der Hoop wel in ons land.

In de architectuur vormt de klassieke bouwkunst een rijke bron van inspiratie. Maar ook de gotische bouwkunst beleeft een herleving, zelfs in gebouwen als het stoomgemaal De Cruquius dat het Haarlemmermeer leegpompt.
Periode: 1815 tot 1850

Terug naar boven

Pieter Bruegel (ca 1525-1569) is zonder twijfel een van de beroemdste Vlaamse schilders. We zullen zijn ontwikkeling als kunstenaar volgen aan de hand van een boeiende en intrigerende keuze uit zijn artistieke nalatenschap, die thans over vele grote musea in de wereld is verspreid.

Uiteraard zullen zijn werken worden besproken binnen de maatschappelijke context van de roerige tijden waarin hij leefde.

Terug naar boven

De razendsnelle ontwikkelingen in de kunst in het begin van de twintigste eeuw hebben voor een groot deel de toon gezet voor de latere moderne kunst, zelfs die van onze dagen. Via reizen en tentoonstellingen raakt ons land op de hoogte van de internationale ontwikkelingen in de kunst, vooral die in Parijs. De impressionistische en postimpressionistische kunst beleeft een revival.

Terug naar boven

Jan Steen (1626-1679) is een van de populairste schilders uit de Nederlandse Gouden Eeuw. Zijn schilderijen hebben vaak een vermanende ondertoon die niet altijd op het eerste gezicht duidelijk is.
Regio/plaats: Holland
Periode: 17e eeuw

Terug naar boven

Aan de hand van Oudnederlandse kunstwerken worden diverse facetten van het laatmiddeleeuwse leven belicht. Deze tijd wordt gekenmerkt door felle contrasten en doortrokkenheid van het geloof.

Periode: Late middeleeuwen (14e en 15e eeuw)

Terug naar boven

'Openbaar kunstbezit' was een radioprogramma uit 1957. Doel was de kunstzinnige vorming van het hele volk. Wat kwam er van dit nobele streven terecht?

Terug naar boven

In deze lezing wordt aandacht besteed aan de beeldende kunsten van de 15de eeuw in ons land. Naast schilderkunst besteden we ook aandacht aan andere vormen van kunst zoals de beeldhouwkunst, van o.a. Adriaen van Wesel. De ontluikende kunsten van de 15de eeuw tonen ons een boeiend en zeer veelzijdig beeld.

Periode: 15e eeuw

Terug naar boven

In deze lezing wordt het culturele leven van de tweede helft van de 19de eeuw in ons land behandeld. De industrialisatie zorgt voor fabriekgebouwen, spoorwegstations en watertorens. Daarnaast worden er veel, voornamelijk katholieke kerken gebouwd. Voor de bouwstijlen kijkt men aanvankelijk vooral naar het verleden, zoals bij het nieuwe Rijksmuseum.

Voor elke vaderlandse held verrijst wel een standbeeld. Multatuli publiceert de Max Havelaar en de Tachtigers schrijven nieuwe poëzie. De fotografie wordt uitgevonden. De Friese schilder Alma-Tadema laat de Romeinse oudheid herleven en wordt wereldberoemd. Schilders verlaten hun atelier en gaan buiten schilderen. Het Franse impressionisme vindt hier zijn vertaling in de Haagse School, terwijl Vincent van Gogh juist een exponent wordt van het expressionisme. Met zijn nieuwe Beursgebouw zet Berlage de toon voor een nieuwe architectuur.

Periode: 1850-1900

Terug naar boven

Musea zoals we die nu kennen zijn pas in de laatste twee eeuwen ontstaan. De eerste verzamelingen bestonden uit uiteenlopende artistieke voorwerpen. Maar ook allerhande wonderbaarlijke zaken waren het waard om in een collectie te worden opgenomen.

In deze lezing starten we met enige wonderbaarlijke collecties over de grens en vervolgens richten we de aandacht op Nederlandse verzamelingen en musea.

Terug naar boven

In 1890 maakt een van onze bekendste Nederlandse kunstenaars op 37-jarige leeftijd een eind aan zijn leven. In een periode van slechts tien jaren schilderde en tekende Van Gogh zijn omvangrijke en imposante oeuvre. Maar Vincent van Gogh was niet alleen een groot schilder. Met zijn brieven, vooral aan zijn broer Theo, behoort hij tot de belangrijkste schrijvers van ons land.

Aan de hand van een selectie uit zijn expressionistische kunstwerken, daar waar nodig met verwijzingen naar zijn zeer persoonlijke brieven, volgen wij zijn tragische leven en met name zijn artistieke ontwikkeling tot één van de vaders van de moderne kunst.

Terug naar boven

De bijbel, maar ook de verhalen uit de klassieke oudheid of uit de middeleeuwen, staan er vol mee: de man die slachtoffer wordt van een sluwe vrouw. Het thema van de mannenverleidster is in de beeldende kunst van vroeger eeuwen dan ook een dankbaar onderwerp geweest.

We krijgen via smeuïge kunstwerken een beeld van de vroegere verhoudingen tussen man en vrouw in huwelijk en samenleving.

Terug naar boven

De bloei van de Nederlandse schilderkunst in de 17e eeuw heeft zijn oorsprong in de 16 eeuw. In deze eeuw ontstonden de belangrijke schilderscholen. De invloed van de Italiaanse Renaissance wordt merkbaar, vele schilders ondernemen de reis over de Alpen. In de schaduw van de religieuze kunst ontwikkelen zich nieuwe genres die het dagelijkse leven tot onderwerp hebben, zoals stilleven, landschap en interieur.

Regio/plaats: Holland
Periode: 16e eeuw

Terug naar boven

Koning Willem II (1792-1849) bezat een van de fraaiste privé kunstcollecties van zijn tijd. Hij was echter geen bevorderaar van de pas ontstane musea. Een jaar na zijn dood werd de zorgvuldig opgebouwde collectie geveild.

Hoe bracht Willem II zijn collectie bijeen, welke werken telde de verzameling en waarom verdwenen uiteindelijk bijna alle werken over de grenzen?
Periode: 19e eeuw

Terug naar boven

In de schilderkunst van de Hollandse 17e eeuw wemelt het van de open of verborgen symboliek. We kunnen de betekenis van deze kunstwerken dikwijls ontraadselen via emblemataboeken uit de 17e eeuw: plaatjesboeken met vermanende teksten.

We zullen voorbeelden behandelen van amoureuze zinnebeelden, van verwijzingen naar de vergankelijkheid van het leven en van waarschuwingen voor verschillende menselijke ondeugden.
Regio/plaats: Holland
Periode: 17e eeuw

Terug naar boven