De taken van een bestuur van een erfgoedinstelling (stichting of vereniging) hebben een wettelijke basis in Boek 2 van het Burgerlijk Wetboek (verenigingenrecht). Verenigingen en stichtingen worden bij voorkeur opgericht vanuit een sociaal of ideëel doel en zijn daarom niet gericht op het maken van winst. Het belangrijkste verschil tussen een vereniging en een stichting is dat een stichting geen leden mag hebben, en dat een vereniging ten minste twee leden moet hebben. De belangrijkste overeenkomst tussen beide vormen is het feit dat vereniging en stichting rechtspersonen zijn die als zodanig verantwoordelijk zijn voor hun daden. De bestuursleden zijn alleen persoonlijk aansprakelijk wanneer zij willens en wetens nalatig zijn geweest bij het aangaan van verplichtingen die zij niet kunnen nakomen.

Het bestuur van een stichting kan volgens drie modellen:

• 1) het bestuursmodel, waarbij het bestuur het volledige bestuursproces in handen heeft
• 2) het bestuur–met–directie-model, waarbij een bestuur het beleid vaststelt, maar een directeur het beleid voorbereidt en uitvoert
• 3) het Raad-van-Toezicht-model, waarbij de directeur het beleid vaststelt en de Raad van Toezicht een controlerende functie heeft.

Keuze voor één van deze modellen is afhankelijk van de omvang van de organisatie en van de in de instelling en in het bestuur aanwezige competenties.

Het bestuur van een vereniging kent deze drie varianten niet; daar benoemen de leden in de algemene ledenvergadering het bestuur. Het bestuur kan zich bij zijn taken wel laten bijstaan door werknemers van de vereniging.

stichtings- en verenigingsvorm
Behalve provinciale of gemeentelijke musea, hebben de meeste musea de stichtingsvorm (ook de verzelfstandigde rijksmusea zijn stichtingen). Musea met een verenigingsvorm zijn in de minderheid. Deze zijn vaak ontstaan vanuit activiteiten van een historische vereniging of een historische werkgroep. Monumentenorganisaties zijn soms verenigingen (De Zaansche Molen bijvoorbeeld), soms ook stichtingen of federaties (bijvoorbeeld de Boerderijenstichting Noord-Holland).

Terug naar boven

Om goed bestuur in culturele organisaties te propageren is de Code Cultural Governance opgesteld. De code geeft belangrijke tips over de organisatie van het bestuurlijke werk en de daarmee gemoeide functies, bevoegdheden en verantwoordelijkheden. Denk hierbij aan de competenties die van bestuursleden verwacht worden (profielschets), taakverdeling en portefeuilles binnen het bestuur, transparantie en rooster van aftreden.

gedragslijn museale beroepsethiek
In de museumwereld wordt ook de ‘Gedragslijn Museale Beroepsethiek’ gehanteerd, een vertaling van de internationale Code of Ethics of Museums van de internationale museumorganisatie ICOM. De Gedragslijn is ook voor bestuurders een belangrijk document omdat het op vele terreinen uitgangspunten en standaarden voor bestuur en zelfregulering geeft.

Ook het Museumregister (zie kwaliteitszorg) stelt minimumeisen aan hoe een museum zou moeten functioneren, en agendeert voor het bestuur daarmee dus belangrijke organisatorische en bestuurlijke onderwerpen.

taken bestuur
Inhoudelijk richten de taken van een bestuur zich op het beleid waarmee het zijn doelstelling probeert te verwezenlijken. Dat beleid kan elementen bevatten van:

1) Marketing en pr
2) Fondswerving en sponsoring
3) Financiën en fiscale zaken
4) Personeelsbeleid en vrijwilligersbeleid
5) Bedrijfsvoering, kwaliteitszorg, veiligheidszorg en risk management
6) Projectmanagement

onvolledig
In deze opsomming ontbreken de taken die de kern van het functioneren van de erfgoedinstelling raken, zoals collectiebeheer, exposities maken, boeken schrijven, leden werven, fietsroutes ontwikkelen, lijst van gemeentelijke monumenten opstellen enzovoort. Meestal beschikken de erfgoedinstellingen wel over die knowhow, maar komt deze vooral van leden, vrijwilligers, personeel, werkgroepen en andere stakeholders. Het bestuur is in eerste instantie verantwoordelijk voor het creëren van de randvoorwaarden; de inhoudelijk deskundigen, eventuele meewerkende bestuursleden niet uitgesloten, kunnen binnen die kaders – geld, regels, huisvesting, leden, bezoekers – aan het werk met hun specialisme of activiteit.

Terug naar boven

• www.notaris.nl :meer informatie over de wettelijke kaders van de stichtingen- en verenigingsvorm.


• www.culturalgovernance.nl : voorbeelden van statuten en reglementen. Op deze site kunnen instellingen ook een quick-scan doen om te bepalen in hoeverre de organisatie al voldoet aan de Code Cultural Governance.

Terug naar boven